De glijdende schaal van sponsoring van redactionele inhoud

http://www.adformatie.nl/nieuws/bericht/volkskrant-mogelijk-weg-bij-komst-v

Wat ik juist wil beweren, is dat al die andere factoren óók hidden persuaders zijn.

Geen ingewikkeld gelegenheidsargument, maar een overtuiging.

Geen vreemde trouwens, want ook bij de tot standkoming van de code (en in de discussie daaromheen) is bij het onderdeel "transparantie" ook vaak hierop gewezen.

Conclusie: die transparantie heeft alleen al om pragmatische redenen, zo zijn grenzen.

Mijn persoonlijke invulling van dat gegeven: als je als redactie vindt dat een stuk valt binnen de kaders van wat je die lezer van je kan verwachten, hoef je daar niet nog eens een extra toelichting aan toe te voegen over de tot standkoming van dat stuk.

Oók als er commerciële belangen in het spel zijn. Jij weet immers als geen ander wat je lezer wil.

Als dat een ikea-verhaal is, omdat je weet dat 90% van je lezers daar zijn bankstel koopt, doet het er niet toe of Ikea ook bij je adverteert.

Exact diezelfde motivatie (en redenatie) kun je wat mij betreft gebruiken bij de andere "standaardfactoren".

@Bart: dat je openheid betracht over je beleid en andere media tot exposure op dit punt probeert te dwingen, vind ik erg prijzenswaardig.

Maar laten we geen ingewikkelde redeneringen gaan verzinnen om de invloed van deze half-hidden persuaders op een lijn te stellen met die van andere "standaardfactoren" ("de opvoeding, de leefwereld, de buurt, het verenigingsleven, de persoonlijke voorkeuren en afkeren van de verslaggever"), want dan bezondig je je aan gelegenheidsargumentatie.

Zoals iemand die tot armoede vervalt in de verleiding komt zijn eigen principes te verloochenen en een brood te stelen, zo zie ik nu iemand als Pieter Broertjes, hoofdredacteur van een snel tot armoe vervallende krant (zie mijn interview op De Nieuwe Reporter http://www.denieuwereporter.nl/?p=1921), de ogen sluiten voor de semi-commerciele strapatsen van zijn redacteuren.

@Bart: helemaal mee eens.

@Mirjam: De generatie NU is zeer kritisch en is juist zeer zorgvuldig met nieuwsconsumptie. Ga maar eens naar een website als foknieuws.nl. Daar komen zeer mondige (jonge) nieuwsconsumenten bij elkaar die vaak direct door hebben of nieuws echt is of 'gemaakt'. Ik durf zelfs te stellen dat de huidige generatie juist niet alles op internet voor waar aanneemt.

@Mirjam. Gezien je laatste zin zal ik je zeker geen ongelijk geven, maar ik vind het wel onzin wat je beweert. Als er één generatie heeft leren omgaan met het verschil tussen wat waar is en wat niet, dan is het wel de internetgeneratie zelf. Het is veeleer zo dat ze dat wat hun vrienden (virtueel of niet) hun aanbevelen, geloofwaardig is en de rest per definitie twijfelachtig. Daarnaast is er - ook bij jongeren - nog redelijk wat respect voor klassieke journalistieke producten als kranten en het NOS-journaal.
Nee, ze zijn wat dat betreft heel wat mediawijzer dan mijn generatie.

De huidige generatie jongeren gaat ervan uit dat alles dat ze lezen (op internet) waar is. Als je dat gelooft dan heb je in feite de waarheid afgeschaft. Voor een jongere is een feit een heel betrekkelijk iets: een argument of een idee dat past bij een bepaald doel of gevoel.
Hetzelfde zie je al veel langer in de journalistiek: denk aan het grote succes van roddel- en glamourbladen. Ze verkopen 'een gevoel', dat vrij losjes samenhangt met de feiten.
Kennelijk vinden mensen dit prettig. Ik zelf niet zo, geef mij maar een gedegen vakblad met betrouwbaar materiaal, maar dat is dus nog maar een klein stukje van de markt. Wie ben ik om al die anderen ongelijk te geven?

@Bart: ik dacht het, jij zegt het!

Komt omdat ik de lezer graag zelf de conclusie wil laten trekken... (iets wat overigens niet voor alles opgaat, maar dat wist je al ;-)

@Daniëlle: Dat hadden we toch afgesproken: Dolf oude stijl, ik nieuwe stijl en Jan er tussen in. Logisch dus! (by the way: Dolf is de jongste van ons 3...)

Grappig, Bart Brouwers reageert uitgebreid, Jan Dijkgraaf blijft off-topic en Dolf Rogmans is hier vooralsnog 'not-on-topic at all' gebleken...

@Danielle: goed werk!

@Danielle: ja, we doen daar telkens onderzoek naar. Een van die onderzoeken is ook getoond bij Rethinking Media. De uitkomst geeft ons vertrouwen dat we op de goede weg zitten.

@jan dijkgraaf: u r welcome ;-)

@ Kari-Anne Grappig dat je BNR zelf ter discussie stelt. "Mediazaken wordt mede mogelijk gemaakt door de VEA en de FD mediagroep." Weet niet hoe vaak het archief en de losse podcasts na de uitzending nog nageluisterd worden, vreemd trouwens dat de vermelding van adverteerders daarin wordt vergeten. (hoe dan ook tot additioneel bereik)

Ik zou de reactie van Rens de Jong wel willen horen op jouw vragen. Vooral t.a.v. Voorkennis. VODW sponsorde vorig jaar de Marktveroveraars samen met Marketresponse. Hierin werden startende (of succesvolle) Nederlandse ondernemers door Jeroen Smit aan de tand gevoeld.

Die constatering van Dijkgraaf, dat ?adverteerders weten beter dan wie dan ook wie hun consument/doelgroep is.? doet me een analogie trekken met trademarketing. Hoe zorg je dat je als fabrikant op de schappen komt bij de Albert Heijn? Door als fabrikant meer over de consument en haar behoeften te weten dan de supermarkt, ofwel met producten te komen die ?aansluiten bij de belevingswereld van de klant?. Maar ook (en dan wordt het vergelijk ineens nog groter) door te adverteren in Allerhande?

Denk niet dat het verschil tussen de oude en journalistiek het verschil in focus tussen geld verdienen en informeren is. Die doelen moeten gewoon in goede balans en openheid naast elkaar kunnen bestaan, ook in nieuwe tijden. En als we het over de individuele journalist hebben, die moet zoals Toine terecht opmerkte, ?maaktrots? blijven houden.

@Bart Goed dat je de discussie hier in alle openheid voortzet. Online is zo?n mooi verlengstuk van radio en krant ;-) Het siert je idd dat je wat betreft de transparantie ansich openhartiger bent en verder gaat dat de meeste van je collega?s.

Ben het met je eens wat betreft al die afhankelijkheden die een verslaggever sowieso al heeft. En misschien is een lifestyleachtig onderwerp als IKEA ook niet het beste leidmotief in deze, maar blijf van mening dat als er commerciële afhankelijkheden worden toegevoegd ik dat als lezer/mediagebruiker in ieder geval zou willen weten. Dit nu schrijvende doet me trouwens beseffen dat ik niet tot de Sp!ts doelgroep behoor. Maar die ken jij vast als de beste. Is er binnen de krant onderzoek gedaan naar acceptatie van en behoefte aan kennis over deze vierde aandachtspijler voor jullie ?em vorig jaar introduceerde? M.a.w. maken alleen niet tot de doelgroep horende mensen zich hier druk om?

@ Kari-Anne: wat doet je tussenzin dat je het meestal met me oneens bent met de lezer? weinig objectief, hoor, want nu zal de lezer die het doorgaans met jou eens is die constatering van mij met een positieve grondhouding benaderen. dank daarvoor :-)

@Tonie: Die golfbewegingen zullen er altijd blijven, kan ik ook als historicus vaststellen.

Maar het maffe is, dat alles wat onderweg wordt toegevoegd aan het palet, in sterkere of zwakkere vorm wel blijft hangen.

Dus ja, er is ruimte voor onafhankelijkheid (maar nooit 100%), ja er is ruimte voor objectiviteit (maar nooit 100%), kwaliteit (wat is dat eigenlijk?)enz enz.

Al naar gelang de staat van de maatschappij zullen die factoren sterker of zwakker zijn. Maar tegelijk kun je de afhankelijkheden en subjectiviteiten niet "ont-uitvinden", m.a.w. die zullen ook hun rol blijven spelen.

Uiteindelijk is het simpelweg het publiek dat bepaalt waar het behoefte aan heeft en waar het voor wil betalen - of niet.

Ook in de wetenschap zal er wel plek blijven voor fundamenteel onderzoek, maar zoals ik in mijn eerdere reactie aangaf, ook wetenschappers hebben nog last van andere invloeden dan alleen de puur-commerciële.

Zo lang we in een vrije democratie leven, maak ik me overigens weinig zorgen over de journalistiek. Zelfs als de bestaande uitgevers het laten afweten, staan er wel weer nieuwe journalisten op (bloggend, twitterend, roeptoeterend, uitzendend of lekker klassiek krantenmakend) die kritisch verslag doen van wat ze om zich heen zien gebeuren.

@Flip: Sp!ts drijft op de combinatie nieuws & entertainment. Onze lezers waarderen beide onderdelen, maar omschrijven ons in eerste instantie als een makkelijk te consumeren nieuwsbrenger.

En de discussie gaat door... en door... en door. Mooi!

Eerst een kleine nuancering op het keurige verslag hierboven. Als de adverteerder in controle wil zijn, moet deze gewoon een advertentie plaatsen of desnoods een advertorial regelen.

In de categorie waar we het hier over hebben ("gegarandeerde aandacht") is het juist de redactie die in control is. Er vinden gesprekken plaats met de adverteerder, de redactie heeft oor voor diens wensen en maakt een inschatting van het resultaat.

Maar vervolgens moet die adverteerder erop vertrouwen dat de redactie het verder goed afhandelt.

Dan die transparantie: een lastig punt. Aan de ene kant wil ik graag zo helder mogelijk zijn naar publiek en vakgenoten over wat we doen en waarom.

Vandaar ook de openhartige deelname aan BNR-achtige programma's en Rethinking Media-achtige events. Ik ga daarin veel verder dan de meeste van mijn collega's. Maar in de krant is het wat dubbel.

Bij advertorials zetten we luid en duidelijk de afzender erbij ("deze pagina kwam tot stand in samenwerking met merk X" of woorden van die strekking) maar bij de "gegarandeerde aandacht"-stukken doen we dat niet.

De reden: het is hoe je het wendt of keert uiteindelijk een redactionele keuze om zo'n stuk al dan niet te plaatsen.

Met andere woorden: ik ben het die bepaalt of dat verhaal over/met/rond Ikea in de krant komt, en niet Ikea.

Daarom liggen deze voorbeelden voor mij op 1 lijn met alle andere redactionele verhalen, waarbij we evenmin aangeven wie of wat er allemaal van invloed is geweest bij de tot standkoming ervan.

Om maar een paar standaardfactoren te noemen: de opvoeding, de leefwereld, de buurt, het verenigingsleven, de persoonlijke voorkeuren en afkeren van de verslaggever.

Maar ook de timing kan van belang zijn, net zoals het aanbod van het nieuws, de beschikbaarheid en kennis van de verslaggevers en de nukken van een hoofdredacteur.

Die factoren maken we evenmin transparant - er is simpelweg geen beginnen aan. En dus moet de lezer het doen met de algemene mededeling (impliciet of expliciet) dat de krant is samengesteld uit onderdelen waarvan de redactie denkt dat deze het beste aansluiten bij de behoeften en wensen van haar publiek. Wat er - om dat te bereiken - allemaal achter de schermen gebeurt, is voor dat publiek niet allemaal zichtbaar en evenmin bijster interessant.
PS: ik hoop dat bovenstaande leesbaar & begrijpelijk is, want het Molblog-reactieschermpje is ook in uitgeklapte vorm zeer onhandelbaar. Ik heb mijn zinnen niet kunnen nalezen.

Natuurlijk, de meeste lezers zullen instinctief weten hoe de content te interpreteren als het gaat om een woonartikel met medewerking van Ikea.

Maar hoe zit dat met andere zaken?

Hoe zit het met andere media?

Laten we als voorbeeld de nieuwszender BNR nemen, die het programma Mediazaken uitzendt.

Op zondag begint na Mediazaken op BNR het programma Voorkennis over beleggen. Met medewerking van ING. Dat meldt een voice-over voordat het programma begint. (Deze melding wordt btw niet gedaan in de podcasts die op de BNR-site zijn te beluisteren.)

Ik, met slechts marginale kennis van beleggen, kan niet altijd goed beoordelen wat objectieve info in dit programma is. Welk deel van de content staat onder de invloed van ING (een beursgenoteerd bedrijf) en wat komt van de BNR-redactie?

Bart Brouwers en Jan Dijkgraaf geven in het Mediazaken aan dat commercie ver weg van nieuws moet blijven. Lifestyle en entertainment is prima, vinden de heren. In het geval van Voorkennis hebben we het weliswaar niet over nieuws, maar ook niet over de Billy-boekenkast. Hier betreft het economische informatie.

Hebben we hier nog meer te maken met een glijdende schaal?

BNR doet met nog meer partijen zaken.
USG Capacity doet/deed mee met een programma, VODW Marketing deed het (wellicht nu nog steeds, Daniëlle?)
En hoe zit het met het programma BNR Gezond? (ik kan het niet checken omdat zoals gezegd de meldingen niet op de podcasts te horen zijn).

Om nog even terug te gaan naar print:

Jan Dijkgraaf, met wie ik het meestal oneens ben, doet een interessante constatering: adverteerders weten beter dan wie dan ook wie hun consument/doelgroep is. Beter dan de journalist, aldus Dijkgraaf. Daarom klopt een bepaald bedrijf bij Spits aan met een bepaald product en niet bij NRC.

Bart Brouwers geeft in het interview aan dat het doel is om geld te verdienen. Geheel begrijpelijk, maar Dolf Rogmans geeft aan: ? Ik hoop dat de redactie ook nog een ander doel heeft, namelijk te informeren.?

Is dit echt het verschil tussen de nieuwe en de oude journalistiek, zoals Dijkgraaf het stelt?

Het is anders vrij gebruikelijk HTML te blokkeren, dat moet je toch weten. ;)

Tja, dat linken op molblog werkt voor geen meter. Theo, je bent me toch niet aan het blokkeren omdat ik over je heb getwitterd? ;-)

@Marco: grappig dat je ons via "no follow" adviseert je niet te volgen ;-)

3,5 jaar na dato:
Scheiding tussen redactie en commercie een utopie?

@Danielle: dat hoop ik ook. Iedere beweging, welke dan ook, krijgt vroeg of laat te maken met een 'anti-reactie'. De vraag is alleen hoe groot of hoe krachtig deze tegenreactie zal zijn. Uiteindelijk zijn het de lezers/gebruikers die bepalen hoe lang een bepaald media in de lucht blijft...alles gaat om kijkcijfers...m.a.w. vraag & aanbod...

@Toine: mooie uitdrukking "Maaktrots", ofwel passie voor je vak of je hobby.

De ontwikkeling is desalniettemin wel een hele logische. Adverteerders gaan door zaken als 'advertentieblindheid' op zoek naar alternatieve manieren om relevant onder de aandacht te komen van de consument en kranten aan de andere kant zien zich genoodzaakt onder druk van advertentiedeals de grens van het toelaatbare op te zoeken.

Zoals ik betoog en jij ook aangeeft zou transparantie in deze wel de boventoon moeten voeren. Juist voor partijen die pretenderen onafhankelijk te zijn.

Een opmerking als die van Brouwers "Wat schiet je er mee op als je de lezer zegt dat dit artikel mede mogelijk is gemaakt door IKEA" vind ik dan zeker verontrustend.

@Flip: ik denk net als Toine(of hoop in elk geval) dat de vervaging van journalistieke belangen in media op een gegeven moment een tegenreactie teweeg zal brengen. De acceptatie bij het Geenstijl publiek zal ook haar grenzen kennen.

Nog niet zo lang geleden is in Duitsland onderzoek gedaan naar dokters die steeds vaker medicijnen voorschrijven omdat ze gesponsord worden door farmaceutische bedrijven. En recent werden vraagtekens geplaatst bij de vermenging van wetenschap en commercie door gesponsorde hoogleraars. Ik meen me te herinneren dat er toen voor gepleit werd meer openheid te geven over de geldstromen in de wetenschap.

In welke richting de evolutie ook beweegt; als afnemer van doktersdiensten, als toeschouwer bij wetenschappelijk onderzoek en als mediaconsument stel ik prijs op transparantie, zodat ik zelf kan bepalen hoe betrouwbaar dokters, wetenschappers, media en voor mijn part loodgieters zijn.

In termen van evolutie is dit trouwens een stap terug. Meer expertise, meer reviews: dat helpt de mensheid vooruit. Meer commercie, daar schieten we niks mee op.

Volgens mij is de vervaging van journalistieke belangen simpelweg een evolutiestap in de mediawereld. Niets mis mee.

Neem bijvoorbeeld de werkwijze van Geenstijl...daar zie je Rutger ook dagenlang met defensie door de sneeuw ploeteren (advertorial video style). Hier heeft Geenstijl redactionele vrijheid, maar wel het fatsoen (lees: de afspraak) om er dagelijks aandacht aan te besteden en de items interessant en 'pro-defensie' te maken.

Cruciaal voor de beleving/het verwachtingspatroon van de lezer is dat Geenstijl zich ook positioneert als infotainment en niet als actualiteiten/ hard core nieuwsmedia. Wellicht moeten bepaalde media zich ook anders positioneren...om het verwachtingspatroon begrijpbaar te maken. Spits is mijn inziens ook een infotainment krant en geen hard core nieuwsmedia.

Misschien is hier wel sprake van ontprofessionalisering.

Wat professionalisering is, weten we uit de organisatieleer. Er ontstaat een nieuwe discipline, expertise, beroep. Zeg bv loodgieter, dokter of loodgieter. In het begin rommelt iedereen maar wat aan, maar dan komen er kwaliteitsnormen, beroepsverenigingen, vakopleidingen en uiteindelijk zelfs een ethiek. Onderdeel van die ethiek is doorgaans dat keuzes gemaakt worden op basis van een onafhankelijke kwaliteitstoets. De dokter schrijft een pil voor die werkt, niet omdat de leverancier hem sponsort.

Het tegenovergestelde is ontprofessionalisering. Iedereen loodgietert, doktert en bouwt sites. Opleiding is niet nodig, kwaliteitsnormen gelden niet meer en ethiek is overbodig. In navolging van de blogosfeer zijn nu ook klassieke media zich aan het ontprofessionaliseren.

Vroeger of later komt er echter een tegenreactie. Een media-ethikette waarin onafhankelijkheid wel weer belangrijk is. Het maakt namelijk niet uit of je loodgieter, dokter of blogger bent; op een gegegeven moment is maaktrots belangrijker dan grijpstuivers.