De markt als nieuwe God?

Waarvan acte!

"Als het goed is kent marketing ook een moraal": roerend mee eens!

@Dick
Geen probleem. Ik denk dat het goed is om ook eens over de 'minder aansprekende kant' van gedachten te wisselen. Als het goed is kent marketing ook een moraal.

@Reinier, sorry dat ze zo lang waren!

@Dick,
bedankt voor je gedachten!
Groet,
Reinier

Reinier, ik denk dat ze vrijwel 1 op 1 op hetzelfde onderwerp zitten. Alleen het discours verschilt. Dohmen kiest een filosofische taal, Klein een sociologische en activistische. Zij wordt gelezen als één van de grote voortrekkers van het anti-globalisme. Lees je haar een laagje dieper dan gaat het over betekenisproductie: wie bepaalt hoe mijn zin (en dus tevredenheid omdat ik mezelf realiseer) tot stand komt? Als we dat als mensen niet zelf zijn, houdt onze zingeving op. De markt wordt dan niet zozeer God, als wel een perfect systeem dat uitsluitend op welvaarts- maar niet op welzijnscreatie is gericht. Betekenisproductie is volledig marketingdriven. Mensen verliezen hun eigenheid door onderschikt te worden gemaakt aan een verkoop- en groeimachine. Klein toont aan dat zelfs degenen die dat door hebben, niet meer kunnen ontsnappen: hun eigen betekenisproductie wordt gepikt. De markt als God of als Duivel? Da's een kwestie van smaak. Ik denk dat Klein's analyse correct is, maar haar conclusie onjuist. Het feit dat menselijke betekenisvorming tegenwoordig bepaald wordt door de marketeers en media is fundamenteel gezien niets nieuws onder de zon. We maakten altijd betekenis als maatschappij; het doel is alleen geregisseerder. De micromedia die Internet mogelijk maakt, laat het trouwens weer krioelen van de authentieke, middelpuntvliedende betekenisvorming.

Ik heb me hier en op foodlog.nl regelmatig boos gemaakt over 'wordnapping'. Ook een begrip uit dezelfde fundamentele analyse. Ik verwijt adverteerders in food (om het te beperken) de associaties uit onze natuurlijke taal te 'pikken' om daarmee beelden te construeren die uitsluitend verkopen tot doel hebben maar geen verband meer houden tot een referentiële werkelijkheid. Klein gaat - terecht - verder: marketeers 'kapen' manieren van doen en brengen die in een commerciële context zodat de individuen die authentiek als zelfrealisatie met die 'manieren van doen/levensvormen' begonnen zich opeens uitgekleed zien. Ahw persoonlijkheidsroof. Denk aan haar voorbeeld van de spijkerbroeken met scheuren. De mensen die ermee begonnen, konden zich er niet meer mee vertonen toen spijkerbroekfabrikanten ze tot op de draad versleten gingen maken.

Dohmen zit op het spoor dat ook het immateriële - dat je zelf moet maken - tegenwoordig te koop is. Zoiets als 'koop de nieuwe anti-cellulitis Niveau-crème, meisje, dan krijg je mooie billen en borsten en word je gelukkig'. Snap ik, maar de basis is dezelfde - vlgs mij dan - als die van Klein. Het meisje moet niet gelukkig worden van Nivea, want daar zal ze het niet vinden. Het zit in je zelf, daar is geen ontkomen aan. Je bent dus ongelukkig als je het daar niet kunt vinden en denkt te kunnen kopen. De industrie zou ons geluk niet moeten pikken. Dat doet ze ook niet: ze houdt ons alleen een illusie voor die voortdurend wijkt aan de einder, want alleen de koopdaad zelf is het geluksmoment. Mensen hebben het vermogen om dat gemis op te merken en zelf aan de slag te gaan. Met een beroemde dichter: we zijn zelf goden in het diepst van onze gedachten. Sommigen ontdekken dat en anderen niet. Is het ooit anders geweest?

Wat een stichtende gedachten over God, goden, godjes en marketing op een vroege zaterdagochtend ;-)

@Dick,
In No Logo strijdt Naomi Klein tegen de globalisering van de wereldhandel en de strijdt ze tegen de macht van de grote merken. Dohmen refereert aan het feit dat het zover is dat de consument wordt voorgehouden dat alles te koop is. Zelfs geluk en een zinvol leven lijken (!) dat. Oftewel marktwerking pur sang, dat zeker raakvlakken kent met de globalisering van de markt en de direct daaraan verbonden opkomst van de anti-globalistische beweging. Is natuurlijk de vraag of Dohmen voor hetzelfde strijdt als waarvoor Klein zich inzet?

Tim, als antwoord een voorbeeld: toen in het nieuws kwam dat frambozen barsten van de anti-oxidanten speelden de supermarkten daarop in met extra bakjes (meestal kostbare) frambozen. Ze vlogen de winkel uit. Het oorspronkelijke bericht was waarschijnlijk niet gestuurd. Prikt het publiek daar doorheen. Nee. Het heeft nl. geen keuze meer omdat onze natuurlijke omgeving een gefabrcieerde is. Op het gebied van eten is 'echt' bijna niet meer te koop. Of dat erg is is een andere vraag. Dat onze keuze én de bijbehorende communicatie gestuurd zijn, lijkt me een feit. Het werkelijke mechanisme daarachter is echter eigen aan de manier waarop onze soort communiceert.

Een tijdje geleden verdween de Boerenkip als naam en werd hij Volwaard. Omdat de organisaties erachter zich iets aantrokken van de kritiek dat een Boerenkip toch wel iets anders is. Een paar copnsumenten pikten het niet en dus toonde men zich gevoelig.

Niettemin zou ik zover willen gaan dat 'doorprikken' even media gestuurd is als het door te prikken issue zelf. Het enige verschil met 'vroeger': we hadden geen 'media' en moesten het met onze eigen mond en handgeschreven briefjes doen. We leefden altijd al in een droomwereld.

Interessante vragen! Wat je ziet is dat de betekenissen die gevormd worden steeds minder productgericht zijn en meer 'zweverig' worden (leuk voorbeeld is de wellness trend). Misschien een soort surrogaat zingeving.

Op zich is dat logisch als de samenleving seculariseert en bepaalde ingebakken menselijke behoeften gelijk blijven.. Het is te hopen dat het uiteindelijk niet een 'leeg' gevoel oplevert (maar dat is ook aan de organisaties: werkelijk meerwaarde leveren).

@Dick: denk je dat het voor een organisatie houdbaar is om betekenis exclusief te vormen met als doel het creëren van verkoopmogelijkheden, zoals je zegt? Of gaat de consument hier doorheen prikken?

Dohmen kijkt als filosoof vanuit een ander perspectief aan tegen het onderwerp dat Naomi Klein onder de titel 'No Logo' jaren geleden al aan de orde stelde. 'Vroeger' (waar is dat vroeger opgehouden? - ergens in onze Europese late 18e en 19e eeuw, met een volwassenwording in de US van na WO II?) maakten mensen betekenis en speelden bedrijven daarop in. Nu is het omgekeerd. Met dien verstande dat betekenis exclusief wordt gevormd als doel het creëren van verkoopmogelijkheden. Is dat een ontworteling van onze cultuur of de voortzetting ervan? Dat is de werkelijke vraag die Klein niet beantwoordde. Doet Dohmen dat we? Dan heeft hij iets toe te voegen, anders schrijft hij No logo vanuit een ander perspectief nog een keer opnieuw.

Laten we wel wezen: mensen communiceren en marketeers zijn ook mensen. In die zin is er niets nieuws onder de zon. Ook 'vroeger' verkochten we elkaar een mening, hetzij die van onze traditie, hetzij onze eigen.

Interessant in deze is dan vooral de opkomst van de scientology kerk, waar je fiks moet betalen voor allerlei cursussen om volwaardig lid te worden. Als dat niet de vermarketing is van 'geloof' weet ik het ook niet meer.