Pindakaas in de Netwerkeconomie

Wie is er niet ziek van geworden? Dat zou de nieuwe slogan kunnen zijn van de Peanut Corporation of America. Sinds september zijn meer dan vijfhonderd mensen onwel geraakt van producten waar pindakaas in verwerkt zat die met salmonella besmet bleek. Zeven pindakaaspatiënten zijn inmiddels overleden.

Inmiddels is vijftien miljoen kilo pindakaas teruggeroepen, en naar verwachting breidt die recall zich verder uit naar honderden producten waar die pindakaas in verwerkt is. Zowel bekende merkartikelen als private label-producten van grote retailers. De besmette pindakaas virus blijkt ook in Europa verspreid, als ingrediënt in gevulde chocorepen van General Mills.

De proliferatie van pindakaas demonstreert hoe kwetsbaar retailers en fabrikanten zijn. Eén foutje of een enkele fraudeur in de aanvoerketen kan enorme schade aanrichten, en de kans daarop neemt in onze netwerkeconomie alleen maar toe...

Afgelopen week zijn in China melkverwerker Zhang Yujun en melkhandelaar Geng Jinping ter dood veroordeeld omdat ze de kunststof melamine aan melk toegevoegd hadden om het proteïnegehalte kunstmatig te verhogen. Negenhonderd ton vergiftigde melk en afgeleide producten zijn mede door hun toedoen verspreid, met als gevolg dat circa driehonderdduizend baby's ziek werden, waarvan er uiteindelijk zes overleden zijn. Het giftige melkpoeder was bovendien beland in talloze producten, waarvan een deel ook in Europa verkocht werd.

Het melamine-schandaal toont niet alleen aan dat er voor een paar grijpstuivers aan de basis van de voedingsketen gefraudeerd wordt (de melkhandelaren probeerden verwaterde melk te slijten) maar ook dat verderop in de keten relatief laks gecontroleerd wordt. Pas toen een grote inkoper uit Nieuw-Zeeland aan de bel trok, grepen de Chinese autoriteiten in. Dat roept meteen de vraag op: hoe kwetsbaar zijn fabrikanten en retailers die voor hun producten gebruik maken van ingrediënten uit lakse landen? China is inmiddels goed voor tachtig procent van alle internationale knoflookhandel en ook in tomatenproducten is China marktleider: twee basisingrediënten in een arsenaal aan levensmiddelen.

Nou zijn problemen in de aanvoerketen niet beperkt tot landen als China. Het salmonella-schandaal bij chocoladefabrikant Cadbury's en de vervuilde kleurstoffen in de worcester sauce van producent Premier Foods demonstreren dat de bron van problemen ook in het westen kan liggen. Consumenten die uitwijken naar biologische producten komen bedrogen uit, want de Amerikaanse pindaverwerker die nu zijn producten moet terughalen was ook een belangrijke leverancier van organic peanut butter. Salmonella discrimineert niet.

Hoe kunnen fabrikanten en retailers voorkomen dat hun kostbare merken het slachtoffer worden van ingrediëntenschade? Check, check en doublecheck: meent de Wageningse hoogleraar Michel Nielen. Bij de aanvaarding van zijn leerstoel rekende hij afgelopen najaar voor dat intensieve controle goedkoper is dan de optelsom van kosten aan recalls en vervolgens herstel van merkreputatie. Nielen is tevens verbonden aan het Rikilt Institute for Food Safety in Wageningen.

• Tweet